الف . ملاك علّى ملاك علّى كه از آن با عنوان علت مجعول ( يا علت حكم ) ياد مىشود عبارت از علتى است كه حكم در همه‌ى موارد دائر مدار آن بوده و به مثابه‌ى علت تامه واقعى حكم ، تلقى مىشود ؛ به بيان ديگر ، ملاك علّى آن است كه علت تامه يك حكم همراه با آن و يا جداگانه بيان شده باشد ، خواه بيان مزبور به وسيله‌ى نص باشد يا ظاهر و يا از هر راه ديگر كه برايمان معلوم شود . به عنوان مثال در مورد لزوم اجتناب از نوشيدن شراب به دليل مستى آور بودن آن ( لا تشرب الخمر لانه مسكر ) ، حكم ممنوع و حرام بودن شراب ، دائر مدار علت اسكار قرار گرفته است ، يعنى مستى آور بودن ، علت تامه‌اى است كه در تمام موارد ، حكم ، دائر مدار آن است ؛ چنان كه در توصيه‌ى پزشك مبنى بر ممنوعيت مصرف ميوه‌ى ترش توسط بيمار ، مىتوان به اين نتيجه رسيد كه همه‌ى چيزهاى ترش براى مريض مضر هستند و بايد از آن‌ها اجتناب نمود ؛ چرا كه وصف ترش بودن علت تامه‌ى ممنوعيت بوده است . البته همان گونه كه اشاره شد ، علت مزبور كه به عنوان علت حكم شناخته مىشود ، بايد به گونه‌اى